अमेरिका–इराण संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद केली असून तेथून जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या जहाजांना कठोर इशारा दिला आहे. या घडामोडींमुळे मध्यपूर्वेतील तणाव अधिक वाढला आहे.
US-Iran conflict :
अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या संयुक्त हल्ल्यानंतर मध्यपूर्वेत तणावाची परिस्थिती निर्माण झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्ड्सच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सोमवारी होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद करण्याचा निर्णय घेतल्याची माहिती दिली. तसेच या मार्गाने जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कोणत्याही जहाजावर कारवाई केली जाईल, असा इशाराही देण्यात आला आहे. इराणमधील स्थानिक माध्यमांनी याबाबत वृत्त दिले आहे.
इराणने शनिवारी जहाजांसाठी हा महत्त्वाचा मार्ग बंद करण्याचा निर्णय घेतला असून त्यामुळे जागतिक तेलपुरवठ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. परिणामी कच्च्या तेलाच्या किंमती वाढण्याची भीतीही व्यक्त होत आहे.
“होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद करण्यात आली आहे. कोणीही ती ओलांडण्याचा प्रयत्न केल्यास संबंधित जहाजांवर कठोर कारवाई केली जाईल,” असे रिव्होल्युशनरी गार्ड्सचे वरिष्ठ सल्लागार इब्राहिम जब्बारी यांनी स्थानिक माध्यमांशी बोलताना स्पष्ट केले.
होर्मुझ सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल वाहतूक मार्ग मानला जातो. या जलमार्गाद्वारे आखाती देशांतील प्रमुख तेल उत्पादक राष्ट्रे – सौदी अरेबिया, इराण, इराक आणि संयुक्त अरब अमिरात – ओमान आणि अरबी समुद्राशी जोडली जातात.
२८ फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या संयुक्त कारवाईनंतर हा मार्ग बंद करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे. इराणवरील हल्ल्यानंतर त्यांनी अमेरिकन लष्कराचे तळ असलेल्या मध्यपूर्वेतील देशांवर ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ले सुरू केले आहेत. कतार, कुवेत आणि बहरीन या देशांवर हल्ले करण्यात आले असून, यापूर्वी जॉर्डन, सौदी अरेबिया आणि ओमानवरही कारवाई केल्याचे वृत्त आहे.
या जलमार्गाचे महत्त्व काय?
इराणच्या इस्लामिक रिपब्लिकवर कोणताही हल्ला झाल्यास त्याला प्रत्युत्तर म्हणून हा अत्यंत महत्त्वाचा जलमार्ग बंद केला जाईल, अशी धमकी इराणकडून अनेक वर्षांपासून दिली जात आहे. जगातील दैनंदिन तेल वापरापैकी सुमारे २० टक्के तेल होर्मुझ सामुद्रधुनीतून वाहतूक केले जाते. या खाडीची एकूण रुंदी सुमारे ३३ किलोमीटर असली तरी जहाजांसाठी उपलब्ध मार्ग केवळ तीन किलोमीटर रुंद आहे. त्यामुळे तेल निर्यात करणाऱ्या देशांसाठी हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. अनेक आयातदार देशही या मार्गावरील पुरवठ्यावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहेत.
दरम्यान, इराण आणि त्यांचे जुने प्रतिस्पर्धी अमेरिका व इस्रायल यांच्यातील संघर्षामुळे जागतिक तेल बाजाराचे लक्ष या घडामोडींवर केंद्रित झाले आहे. हा संघर्ष अधिक तीव्र झाल्यास तेल पुरवठ्यात अडथळे निर्माण होऊन प्रदेशातील अस्थिरता वाढू शकते.
