देशातील अनेक एटीएममध्ये रोख रकमेचा तुटवडा निर्माण झाला आहे. ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि नागरिकांना मोठा फटका बसत असून ATM Cash Shortage मुळे व्यवहारांवर परिणाम होत आहे.
ATM Cash Shortage: ग्रामीण भागात वाढली रोकड टंचाई, व्यवहारांवर परिणाम
देशातील अनेक भागांमध्ये एटीएममधून रोख रक्कम उपलब्ध नसल्याच्या तक्रारी वाढत आहेत. विशेषतः ग्रामीण आणि निम्नशहरी भागातील नागरिकांना या समस्येचा मोठा फटका बसत असून, दैनंदिन व्यवहारांसाठी आवश्यक असलेली रोकड मिळवणे कठीण झाले आहे. एटीएम उद्योगाशी संबंधित संघटनांनीही याबाबत चिंता व्यक्त केली असून, परिस्थिती गंभीर बनत असल्याचे संकेत दिले आहेत.
कॉन्फेडरेशन ऑफ एटीएम इंडस्ट्री (CATMi) ने इंडियन बँक्स असोसिएशन (IBA) आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या चलन विभागाकडे या समस्येकडे लक्ष वेधले आहे. संघटनेच्या म्हणण्यानुसार, देशातील अनेक राज्यांमध्ये बँक शाखांशी संलग्न असलेल्या एटीएममध्ये पुरेशी रोख रक्कम उपलब्ध होत नसल्याने सेवा विस्कळीत होत आहेत. यामुळे लाखो ग्राहकांना अडचणींचा सामना करावा लागत आहे.
विशेषतः ग्रामीण भागात ही समस्या अधिक गंभीर बनली आहे. सध्या खरीप हंगामाच्या पेरणीची तयारी सुरू असून शेतकऱ्यांना बियाणे, खते आणि इतर कृषी साहित्य खरेदीसाठी रोख रकमेची गरज असते. मात्र एटीएममध्ये पैसे उपलब्ध नसल्याने अनेक शेतकरी अडचणीत सापडले आहेत. डिजिटल व्यवहारांची सुविधा सर्वत्र समान प्रमाणात उपलब्ध नसल्यामुळे ग्रामीण भागात रोख व्यवहारांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहावे लागते.
उपलब्ध आकडेवारीनुसार, मार्च आणि एप्रिल महिन्यांमध्ये देशभरातील एटीएमसाठी मोठ्या प्रमाणात रोख रकमेची आवश्यकता होती. मार्च महिन्यात सुमारे 94 हजार कोटी रुपयांची गरज असताना केवळ 61 हजार कोटी रुपयांचा पुरवठा झाला. तर एप्रिल महिन्यातही आवश्यकतेच्या तुलनेत केवळ 54 हजार कोटी रुपये उपलब्ध झाले. त्यामुळे एटीएममध्ये रोख रकमेची कमतरता निर्माण झाली आणि त्याचा परिणाम ग्राहकांवर झाला.
मे महिन्यातदेखील अनेक भागांमध्ये परिस्थितीत फारसा सुधार झालेला दिसला नाही. अनेक जिल्ह्यांतील नागरिकांनी एटीएममध्ये पैसे उपलब्ध नसल्याच्या तक्रारी केल्या. काही ठिकाणी ग्राहकांना अनेक एटीएमची फेरी मारल्यानंतरही पैसे मिळाले नाहीत. यामुळे नागरिकांमध्ये नाराजीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
महाराष्ट्रातही रोख रकमेच्या टंचाईची समस्या अधोरेखित झाली आहे. मराठवाडा आणि विदर्भातील काही भागांमध्ये एटीएम रिकामे असल्याच्या तक्रारी समोर आल्या आहेत. काही लोकप्रतिनिधींनीही हा मुद्दा उपस्थित करत एटीएममधून 500 रुपयांच्या नोटा उपलब्ध नसल्याचा आरोप केला आहे. काही ठिकाणी नागरिकांनी प्रत्यक्ष एटीएम व्यवहार करून नोटांचा अभाव असल्याचे दाखवून दिले.
हिंगोली जिल्ह्यातील वसमत शहरातही अशीच परिस्थिती पाहायला मिळत आहे. शहरातील विविध बँकांच्या एटीएममध्ये रोख रक्कम उपलब्ध नसल्याने नागरिकांना मोठा त्रास सहन करावा लागत आहे. दैनंदिन खर्च, किरकोळ खरेदी आणि व्यावसायिक व्यवहारांवर याचा थेट परिणाम होत आहे. स्थानिक नागरिकांच्या म्हणण्यानुसार, अनेक दिवसांपासून एटीएममध्ये पुरेशी रोकड उपलब्ध होत नाही.
शेतकऱ्यांसाठी ही परिस्थिती अधिक चिंताजनक ठरत आहे. पेरणीच्या तोंडावर आवश्यक खर्च भागवण्यासाठी त्यांना रोख पैशांची गरज असते. मात्र एटीएम रिकामे असल्यामुळे त्यांना बँकांच्या शाखांमध्ये गर्दी करावी लागत आहे. काही ठिकाणी लांब रांगा लागत असून वेळेचा आणि श्रमांचा अतिरिक्त भार नागरिकांवर पडत आहे.
परभणी जिल्ह्यातही मागील महिन्यात अनेक एटीएम केंद्रे रोख रक्कम नसल्यामुळे बंद ठेवावी लागली होती. शहरातील प्रमुख बँकांच्या एटीएममध्ये पैसे उपलब्ध नसल्याने ग्राहकांची मोठी गैरसोय झाली. व्यापारी, शेतकरी आणि सर्वसामान्य नागरिकांना व्यवहार करताना अडचणींचा सामना करावा लागला.
दरम्यान, एटीएम उद्योगाशी संबंधित संस्थांनी ग्रामीण आणि निम्नशहरी भागातील एटीएममध्ये रोख रक्कम उपलब्ध करून देण्यासाठी तातडीने उपाययोजना करण्याची मागणी केली आहे. एटीएममधील रोकड पुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी बँका, रोख व्यवस्थापन संस्था आणि नियामक यंत्रणांमध्ये अधिक समन्वय आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त करण्यात आले आहे.
देशभरात डिजिटल व्यवहारांचा वापर वाढत असला तरी अनेक भागांमध्ये अजूनही रोख व्यवहारांचे महत्त्व कायम आहे. विशेषतः ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत रोकड ही व्यवहाराची प्रमुख पद्धत आहे. त्यामुळे एटीएममध्ये निर्माण झालेला रोख रकमेचा तुटवडा हा केवळ बँकिंग क्षेत्राचा प्रश्न नसून त्याचा परिणाम शेती, व्यापार आणि सामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनावर होत आहे.
यापुढील काळात ही समस्या अधिक वाढू नये यासाठी संबंधित यंत्रणांनी तातडीने पावले उचलणे आवश्यक आहे. अन्यथा ग्रामीण भागातील आर्थिक व्यवहारांवर गंभीर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
