मुंबई मोनोरेल : मोनोरेलच्या नुकसानीची भरपाई प्रवाशांकडून वसूल केली जाणार; सेवा सुरू होणार मात्र भाडेवाढ निश्चित आहे!
मुंबई मोनोरेल पुन्हा सुरू होण्याच्या मार्गावर : नऊ महिन्यांच्या बंदीनंतर सेवा भाडेवाढीसह सुरू होण्याची शक्यता आहे. खर्च भरून काढण्यासाठी भाडे 70 रुपयांपर्यंत वाढवण्यात आले असून, याला अद्याप सरकारी मंजुरी मिळणे बाकी आहे.
मुंबई : नऊ महिन्यांच्या स्थगितीनंतर मुंबई मोनोरेल लवकरच पुन्हा सेवेत येण्याची शक्यता आहे. यासोबतच तिकीट दरात वाढ होण्याचीही शक्यता व्यक्त केली जात आहे. नवीन गाड्या खरेदी करण्याचा आणि वाढलेल्या देखभाल खर्चाचा भार कमी करण्यासाठी मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाने (MMRDA) भाडेवाढीचा प्रस्ताव सादर केला आहे. महाराष्ट्र सरकारने याला मंजुरी दिल्यास, 2014 मध्ये मोनोरेल सुरू झाल्यानंतर ही दुसरी भाडेवाढ ठरेल. भारतातील एकमेव मोनोरेल सेवा चेंबूर ते संत गाडगे महाराज चौक (जेकब सर्कल) या 19.54 किमी मार्गावर चालते.
एमएमआरडीएच्या प्रस्तावानुसार, मुंबई मोनोरेलचे भाडे मुंबई मेट्रोच्या दरांशी साधर्म्य साधणारे असण्याची शक्यता आहे. या नव्या दररचनेनुसार 3 किमीपर्यंतच्या प्रवासासाठी किमान भाडे 5 रुपयांवरून वाढवून 10 रुपये होऊ शकते. त्यानंतर 3 ते 6 किमी साठी 20 रुपये, 6 ते 9 किमी साठी 30 रुपये, 9 ते 12 किमी साठी 40 रुपये, 12 ते 15 किमी साठी 50 रुपये, 15 ते 18 किमी साठी 60 रुपये, तर 18 किमीपेक्षा जास्त प्रवासासाठी 70 रुपये भाडे आकारले जाण्याची शक्यता आहे. या सुधारित भाडेरचनेमुळे मोनोरेलचे दर मुंबई मेट्रोच्या प्रारंभिक भाड्याच्या जवळपास येतील, जिथे पहिल्या 3 किमी साठी 10 रुपये आकारले जातात, मात्र पुढील टप्प्यांमध्ये दररचना वेगळी आहे.
तांत्रिक बिघाडांमुळे मुंबई मोनोरेल सेवा तात्पुरती बंद करण्यात आली होती. अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, संचालन व देखभाल खर्चात झालेली वाढ तसेच हैदराबादस्थित मेधा सर्वो ड्राईव्ह्सकडून नवीन गाड्यांची खरेदी यामुळे भाडेवाढ करणे आवश्यक ठरले आहे. सप्टेंबर 2025 मध्ये झालेल्या तांत्रिक बिघाडामुळे जीवितहानीची घटना घडल्यानंतर मोनोरेल सेवा थांबवण्यात आली होती. त्यानंतर या प्रणालीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर सुधारणा करण्यात आल्या असून, गाड्यांचा ताफा अद्ययावत करणे, आधुनिक कम्युनिकेशन-बेस्ड ट्रेन कंट्रोल (CBTC) सिग्नलिंग प्रणालीचा समावेश करणे आणि रुळांची दुरुस्ती अशी कामे पूर्ण करण्यात आली आहेत.
मेट्रो रेल्वे सुरक्षा विभागाचे निवृत्त आयुक्त पी. एस. बघेल यांच्याकडून मिळालेल्या तीन महत्त्वाच्या सुरक्षा मंजुरींपैकी अंतिम मंजुरी या महिन्याच्या सुरुवातीला देण्यात आली आहे. मात्र, मोनोरेल सेवा पुन्हा सुरू करण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारची अंतिम मंजुरी अद्याप प्रलंबित आहे. या संदर्भातील एका अधिकाऱ्याच्या माहितीनुसार, सेवा पुनरारंभाचा प्रस्ताव सध्या राज्याच्या नगरविकास विभागाच्या विचाराधीन आहे.
अनेकदा ‘पांढरा हत्ती’ म्हणून टीका झालेल्या मुंबई मोनोरेल प्रकल्पामुळे एमएमआरडीए (MMRDA) आणि त्याची वाहतूक शाखा महा मुंबई मेट्रो ऑपरेशन कॉर्पोरेशन लिमिटेड (MMMOCL) यांना मोठा आर्थिक तोटा सहन करावा लागला आहे. 2025-26 मध्ये या प्रकल्पाचा तोटा 460.26 कोटी रुपये, 2024-25 मध्ये 476.76 कोटी रुपये, तर 2023-24 मध्ये 57.26 कोटी रुपये नोंदवण्यात आला आहे. अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, अलीकडील वर्षांतील वाढत्या तोट्याचे प्रमुख कारण नवीन गाड्या खरेदीसाठी झालेला मोठा भांडवली खर्च आहे.
दरम्यान, सेवा स्थगित होण्यापूर्वी मुंबई मोनोरेल दररोज सुमारे 18 हजार प्रवाशांची वाहतूक करत होती. 2025 च्या पावसाळ्यात ही संख्या वाढून जवळपास 20 हजारांपर्यंत पोहोचली होती. आता लवकरच मोनोरेल पुन्हा सेवेत दाखल होणार असून, प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुलभ आणि सुखकर करण्याची अपेक्षा आहे.
